انسان و شامپانزه: چقدر به هم شباهت داریم

(مقاله ای از سارا رها)
حدوداً ۹ ماه پیش خبر این تحقیق ژاپنی‌ها در صدر همه اخبار دنیا قرار گرفت که حافظه تصویری شامپانزه‌ نه فقط بهتر از دانشجویان مورد تست (لینک) است بلکه حتی از حافظه یک حسابدار که می‌تواند یک بسته کارت را در عرض ۳۰ ثانیه حفظ کند هم بهتر است و در نتیجه در کل حافظه شامپانزه از حافظه انسان بهتر است.

خبر فوق خیلی‌ها را مثل خانم کلارا مارکویتز که معتقدند انسان و میمون فقط ۱٪ ژنهایشان متفاوت است هیجان زده کرد و مقاله‌ای تحت عنوان چه چیزی ما را از میمونها متفاوت می‌کند، با اشاره به دریافتهای جدید راجع به برتری حافظه تصویری میمونها نسبت به انسان نوشت.

اما همزمان، اکتبر ۲۰۰۷، تحقیقات دیگری هم چاپ شده است که اشاره به تفاوتهای خیلی بیشتری از ۱٪ بین ژنهای ما و میمونها دارد. مثل این مقاله که کار مشترک محققین ۷ دانشگاه مختلف از جمله دانشگاههای تورنتو و MIT و IOWA کالیفرنیا است.

ولی اگر هیجان زدگی ناشی از برتری حافظه تصویری میمونها نسبت به انسان را کمی کنار بگذاریم می‌بینیم که میمونها نسبت به حیوانات دیگر هم چندان در مقام بالاتری نمی‌ایستند. مثلاً طوطی‌ها و دلفین‌هایی هستند که کاملاً با شامپانزه در میزان یادگیری زبان و آگاهی به شکل خود (در برخورد با آینه) رقابت می‌کنند در حالیکه طوطی‌ها و دلفین‌ها اصلا به انسان نزدیک نیستند.

یک رده دیگر هم پایین بیاییم. بین انسان و گربه چقدر شباهت می‌بینید؟ کم؟ چند سال پیش برای مسابقه علومِ مدرسه دخترم، زمان لازم برای تثبیت (consolidation) یک مطلب یادگیری شده را در یک گربه در مقایسه‌ی آن زمان برای انسان امتحان کردیم (من، سارا و دخترم). نتیجه بسیار شبیه بود.

تست ما این بود که به گربه‌مان (یک بچه گربه یکساله) یاد دادیم که در اثر شنیدن یک صدای بخصوص برود در یک کابینت را باز کند و غذای مخصوصی (و نه غذای هرروزه‌اش) را بردارد. بعد در فاصله زمانی ۲ و ۴ ساعت مکان آن غذا را تغییر داده و باز آزمایش را تکرار کردیم. و باز پس از ۸ ساعت از آزمایش اول، دوباره آزمایش را تکرار کردیم در حالیکه غذا در یکی از دو کابینت مورد آزمایش بود. نتیجه این بود که اگر ۴ ساعت زمان فاصله بگذاریم بین دو آزمایش، گربه موردِ دوم را هم بخوبی اولی یاد می‌گیرد در حالیکه اگر فاصله زمانی بین دو موردِ یادگیری کمتر از ۴ ساعت باشد گربه دچار اشتباهات مکرر می‌شود و نه اولی را خوب بخاطر می‌آورد و نه دومی را یاد می‌گیرد. این نتیجه بسیار شبیه به نتیجه‌ای است که در مورد حافظه انسان در دانشگاه هاپکینز بدست آمده است. (ناگفته نماند که پروژه دخترم جایزه اول مسابقه مدرسه‌اش را برد و من کلی ذوق کردم!) شباهت‌های بسیار دیگری هم بین رفتار بچه گربه‌ها و بچه انسان هست که در فرصتی دیگر شاید نوشتم.

هدفم از نوشتن این پست زیر سئوال بردن فرضیه تکامل نیست. بلکه تاکید بر این نکته است که اگر هم فقط ۱٪ تفاوت بین مغز ما و شامپانزه‌ها باشد همان ۱٪ تفاوت هم بسیار عظیم است که جز با یک جهش عظیم در طبیعت نمی‌توانسته که پر شود. بالاخره این ما، انسانها، هستیم که مغز میمونها را بررسی می‌کنیم، نه آنها مغز ما را!
انسان و شامپانزه